Τα εμβόλια είναι ειδικές ουσίες (αντιγόνα), που χωρίς ή με ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες διεγείρουν τους αμυντικούς μηχανισμούς του οργανισμού με αποτέλεσμα την παραγωγή των αντισωμάτων, που μας προφυλάσσουν ολικά ή μερικά, μόνιμα ή παροδικά από τις ασθένειες που προκαλούν οι παθογόνοι παράγοντες, που αντιστοιχούν στα αντιγόνα τους.

Οι προϋποθέσεις για να τεθεί σε χρήση ένα εμβόλιο είναι
– να μην προκαλεί νόσο ή σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες
– να προκαλεί μακράς διάρκειας ανοσία
– να παρασκευάζεται εύκολα και να μπορεί να μετρηθεί η αντισωματική του απάντηση και
– το εμβολιαζόμενο άτομο δεν πρέπει να μεταδίδει νόσο σε επίνοσα άτομα (αυτά που δεν έχουν αρρωστήσει από το αντίστοιχο νόσημα).

Η προστασία που παρέχει ένα εμβόλιο εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες
– αν περιέχει ζώντες εξασθενημένους μικροοργανισμούς
– αν το μόριο του αντιγόνου είναι μεγάλο και πολύπλοκο
– αν το πρωτεϊνικό αντιγόνο είναι προσροφημένο και
– αν η οδός χορήγησης του εμβολίου μιμείται την οδό της υσικής μόλυνσης.

Τα εμβόλια περιέχουν
– εξασθενημένους παθογόνους μικροοργανισμούς (φυματίωσης, πολιομυελίτιδας (OPV), ιλαράς – ερυθράς – παρωτίτιδας)
– αδρανοποιημένους λοιμογόνους παράγοντες (εμβόλια για κοκκύτη, πολιομυελίτιδας ( IPV),
– τροποποιημένο ατοξικό προϊόν του παθογόνου μικροοργανισμού (τοξοειδές του τετάνου, της διφθερίτιδας) και
– τμήμα του λοιμογόνου παράγοντα (εμβόλιο της ηπατίτιδας Β).

Τα εμβόλια μπορεί να είναι
– μονοδύναμα (περιέχουν ένα μόνο μικροοργανισμό, τμήμα ή τροποποιημένο προϊόν του), όπως το εμβόλοι της φυματίωσης, του τετάνου, της ηπατίτιδας Β, ή
– πολυδύναμα (περιέχουν περισσότερα είδη μικροοργανισμών, ή τροποποιημένα προϊόντα τους ή περισσότερους τύπους ενός λοιμογόνου παράγοντα), όπως το εμβόλιο της ιλαράς ερυθράς-παρωτίτιδας, το διπλό διφθερίτιδας-τετάνου, της πολιομυελίτιδας (OPV).